Otizm tedavisi için uygulanan yöntemler arasında en etkili olan ve bu nedenle en çok tercih edilen yöntem Uygulamalı Davranış Analizi (UDA) yöntemidir.

Uygulamalı davranış analizi (ABA: Applied BehaviorAnalysis), davranışsal yöntem olarak da bilinmektedir. Bu yöntem, birey davranışlarını ve bu davranışlarla ilişkili çevresel özellikleri objektif olarak analiz etmeye dayalıdır. Pek çok davranışın çevre tarafından bir şekilde ödüllendirildiği ya da cezalandırıldığı düşünülmektedir. Dolayısıyla, çeşitli ödül mekanizmaları ve çok gerektiğinde bazı caydırıcı mekanizmalar kullanılarak (örneğin, çocuk puan kaybeder)  uygun davranışlar artırılmaya, uygun olmayan davranışlar ise azaltılmaya çalışılmaktadır. Otizmli bireylerde artırılması hedeflenen davranışlara örnek olarak taklit becerileri, oyun becerileri, sosyal beceriler, iletişim becerileri ve özbakım becerileri; azaltılması hedeflenen davranışlara örnek olarak ise öfke nöbetleri ve kendini uyarıcı (sterotipik) davranışlar verilebilir.

Uygulamalı Davranış Analizi (UDA) yönteminin genel amaçları şunlardır:

  • İşlevsel becerilerin kazandırılması için gerekli olan taklit ve eşleme becerilerinin geliştirilmesi
  • Sosyal etkileşimi başlatma ve sürdürebilme becerilerinin geliştirilmesi
  • Alıcı ve ifade edici becerilerin geliştirilmesi
  • İletişim becerilerinin geliştirilmesi
  • Bağımsız olarak çalışma ve işlevde bulunabilme için organize olma becerilerinin kazandırılması
  • Günlük yaşam ve öz bakım becerilerinin geliştirilmesi
  • Akademik anlamda becerilerin geliştirilmesi
  • Toplumsal yaşama katılması ve sosyal uyum becerilerinin geliştirilmesi

Temel amaçları sosyal çevre üzerine kurulu olan Uygulamalı Davranış Analizi (UDA), çeşitli yöntemler ile otizm tedavisinde etkili olmaktadır. Diğer yöntemler arasında en etkili yöntem olduğu sonuçları ile kanıtlanan Uygulamalı Davranış Analizi (UDA), otizm tanısı koyulan çocukların eğitimi için çok önemlidir. Bu nedenle uygulanması gereken ilk tedavi yöntemidir.

Uygulamalı Davranış Analizinin İlkeleri

  • Uygulamalı Olmalı: Uygulamalı davranış analizi, gerçekleştirilen davranışın problem davranış olup olmadığına bakar. Bir insanın su içme davranışı uygulamalı davranış analizinin ilgi alanına girmez. Ancak bunun bir problem davranış olması için çok su içmesi veya hiç su içmemesi gibi bir problem olması gerekir.
  • Davranışsal Olmalı: UDA bir davranış değiştirme yöntemidir. İlgilendiği şey davranışsal olmalı ve gözlemlenebilmeli.
  • Analitik Olmalı: Davranış analizi, analizi gerçekleştiren kişi söz konusu davranışı kontrol eden durumları net bir şekilde anlayabildiği ve istediği şekilde kolayca değiştirebildiği ölçüde başarılı olmuş sayılmaktadır.
  • Teknolojik Olmalı:Yapılan çalışmanın açıklamaları ve yönlendirmeleri detaylı ve açık bir şekilde belirtilmelidir ki daha sonra bu çalışmayı gerçekleştirmek isteyen bir başka araştırmacı da hata yapmadan uygulayabilmeli.
  • Kavramsal Olmalı: UDA uygulanırken kullanılan metotlar davranışsal prensiplere uygun olmalı.
  • Kesin ve Etkili Olmalı: Varılan sonuç kesin değilse ve yeterince etkili oluşturmuyorsa başarısız olduğunuz anlamına gelir.
  • Genellenebilir Olmalı: Kullanılan metotlar çok daha değişik çevrelerde de işe yaramalı, birden çok davranış üzerinde de benzer yöntemler uygulanabilmeli.